Văn hóa phương Tây với chiến lược "mưa dầm thấm lâu"

(TuanVietNam) - Xu thế toàn cầu hóa đang là đặc điểm chi phối thời đại. Giao lưu văn hóa, truyền bá văn hóa giữa các quốc gia là chuyện bình thường. Không chỉ văn hóa - nghệ thuật từ các quốc gia láng giềng mà văn hóa phương Tây cũng đang nhịp nhàng "cạnh tranh" với văn hóa Việt ngay tại đất Việt.

Tiếp cận tổng lực Khó người dân nào ở Hà Nội hay TP. HCM có thể "đổ thừa" là "tôi đói văn hóa" nếu cất công tham gia những sự kiện dày đặc do các nước Âu - Mỹ tổ chức ở VN từ đầu năm đến nay. Trong tháng 5 là Những Ngày Châu Âu, diễn ra trong gần một tháng với những hoạt động như: Triển lãm của phái Đoàn Wallonie - Bruxelles tại VN, Tuần lễ phim Phần Lan, Hòa nhạc cổ điển Pháp Stradivaria, Hòa nhạc phim câm, Trao giải cuộc thi vẽ tranh của trẻ em về bình đẳng giới, Các đại sứ EU trò chuyện về châu Âu tại các trường đại học, Giao hữu bóng đá thiếu nhi EU và VN, Liên hoan ẩm thực châu Âu, Hòa nhạc Sibelius của Phần Lan, Hồi tưởng về đạo diễn Anh John Schlesinger qua một chùm phim, Trao giải cuộc thi viết về biến đổi khí hậu, Đêm nhạc vũ Tây Ban Nha... "Những Ngày Châu Âu" được tổ chức tại VN từ năm 2004 đến nay Liên hoan phim châu Âu kỷ niệm 10 năm hiện diện tại Việt Nam với sự tham gia đông đảo nhất từ trước tới nay của 14 nước thành viên thuộc Liên minh châu Âu. Tất cả các sự kiện này hầu hết đều miễn phí vé cho người xem, chỉ cần đăng ký trước hoặc trực tiếp đến các trung tâm văn hóa, văn phòng đại sứ các nước để nhận. Những nơi như Trung tâm Văn hóa Pháp (L"espace), Viện Geothe... cũng có khá đông khán giả trẻ đi xin vé. Không có cảnh xếp hàng dài dằng dặc như hồi người Hà Nội chen chúc xem Lễ hội hoa anh đào của Nhật Bản. 2 đêm hòa nhạc phim câm "Chiến hạm Potemkin" (với đích thân nhà soạn nhạc Pierre Oser sang biểu diễn piano cùng một nghệ sĩ khác piano nữa là Frank Strobel, song song với những thước phim câm) ở Hà Nội, một đêm ở TP. HCM đều kín khán phòng. Đất nước Đan Mạch đem tới chương trình hợp xướng được dàn dựng rất công phu: Nhạc trưởng Ebbe Munk cùng 50 nghệ sĩ biểu diễn hợp xướng của Đan Mạch thuộc Dàn Hợp xướng Hoàng gia Copenhagen đã hòa giọng cùng nghệ sĩ hợp xướng Việt Nam (tối 11/5). Người Pháp cũng không kém cạnh. Lễ hội mùa Xuân nước Pháp với hàng loạt chương trình được Trung tâm Văn hóa Pháp tại VN lên lịch, từ các đêm hòa nhạc đa phong cách đến các cuộc hội thảo về văn hóa - xã hội. Từ TP. HCM với 6 suất chiếu liên tục, ra Hà Nội với 3 suất chiếu là vở kịch "Romeo và Juliet" đến từ nước Anh. Chính công ty Lê Quý Dương của Việt Nam hợp tác với Nhà hát TNT Britain của Anh để dũng cảm đưa các nghệ sĩ Anh sang biểu diễn. Liên hoan phim ASEM diễn ra trong khoảng thời gian từ 15 - 22/5 với 15 phim tiêu biểu của các nền điện ảnh Á - Âu. Cả mấy chục bộ phim trong thời điểm này phục vụ miễn phí như thế, khán giả tha hồ xem và bình luận. Văn hóa Việt tương tác trở lại ra sao? Sau Ngày hội văn hóa các dân tộc VN, ngay sau đợt chiếu phim VN dịp 30/4 của Nhà nước thì phim Việt lại lùi vào dĩ vãng cho các bộ phim "bom tấn" mùa hè của Mỹ và HongKong, Hàn Quốc nối nhau ra rạp. Lại những khoảng trống lớn được hình thành. Riêng về phim thì cứ mỗi năm đến hè chúng ta mới nhận rõ là thị trường điện ảnh trong nước mới chỉ có "phim bánh mứt" phục vụ "khán giả bánh mứt" vào mỗi dịp Tết Nguyên đán mà thôi. Hợp xướng Đan Mạch, Vở kịch "Romeo và Juliet" của Anh và tác phẩm thuộc dự án "Bên trong thành phố" của Hội đồng Anh Thỉnh thoảng cũng có những hoạt động quảng bá văn hóa được giới thiệu, nhưng với hiệu ứng chưa cao từ các sự kiện ấy, nên có thể nói chiến lược và sự hợp tác phát triển văn hóa - nghệ thuật trong nước của chúng ta còn tản mạn, rời rạc ngay tại trong nước. Văn hóa Việt vốn phong phú, đặc sắc, nhưng để có những hoạt động sôi nổi đi ra bên ngoài như các nước đang làm ở VN thì rõ ràng vẫn còn phải... chờ . Trong khi đó, các nước quanh ta như Hàn Quốc, Trung Quốc, Nhật Bản đều xác lập được một vị trí nhất định với những sự kiện văn hóa hay các tác phẩm phim ảnh họ mang đến. Các trung tâm văn hóa - giáo dục của nước ngoài với nguồn kinh phí dồi dào nối nhau tổ chức các sự kiện văn hóa với cách thức - chiến lược rõ ràng, cách tổ chức gọn gàng, hiệu quả. Hiệu quả của các hoạt động văn hóa kiểu "mưa dầm thấm lâu" đã nhìn thấy được qua Trung tâm Văn hóa Pháp, Viện Geothe, Hội đồng Anh ở Việt Nam. Từ khi bắt tay vào hoạt động với những chương trình nhỏ gọn, thông báo phát vé mời miễn phí tới bất cứ công chúng nào, qua nhiều năm đến nay, họ đã thu hút được một lượng khán giả cố định, quen thuộc. Mỗi chương trình diễn ra là "tập khách hàng" này đều nhận được thông tin đầy đủ. Trung tâm Văn hóa Pháp ngày một tổ chức nhiều hoạt động phong phú hơn và từ khi phát vé miễn phí đến nay đã bán vé. Thực tế giá vé họ đưa ra không cao quá 100.000 đồng/ vé cho các chương trình hòa nhạc, biểu diễn nghệ thuật, tức doanh thu không đáng kể. Tuy nhiên, điều này mang lại nhiều ý nghĩa, họ thu được lại lượng khán giả có nhu cầu thưởng thức thật sự và tác động đến thói quen chỉ dùng vé mời của khán giả Việt. Chị Vũ Ngọc Trâm, cán bộ quản lý văn hóa nghệ thuật của Hội đồng Anh, cho biết: "Trong những chương trình tới đây, chúng tôi cũng sẽ lên kế hoạch bán vé. Mỗi cơ quan văn hóa, giáo dục như chúng tôi có một hướng đi riêng và thế mạnh riêng trong việc đưa ra các chương trình đến công chúng nên không sợ hoạt động chồng chéo nhau". Thực tế, không chỉ giới thiệu, quảng bá và hỗ trợ văn hóa mà các đơn vị kể trên đã ít nhiều trở thành các nhà "bảo trợ văn hóa" qua một số hoạt động cụ thể. Chẳng hạn, dự án "Bên trong thành phố" với triển lãm cùng tên của Hội đồng Anh (British Council) vừa diễn ra vào 15/5 có sự tham gia của các phóng viên, nhiếp ảnh gia, nghệ sĩ Việt Nam là hoàn toàn là bức tranh đa sắc về cuộc sống người dân Hà Nội. Mục tiêu mà các trung tâm văn hóa nước ngoài hướng đến đã bộc lộ rất rõ ràng là tiếp cận nước sở tại bằng thế chân kiềng văn hóa - giáo dục và kinh tế. Để làm được điều đó, nhân lực chính để tổ chức các hoạt động văn hóa của họ cũng chỉ cần rất ít. Như L"espace có 4 người, British Council chỉ có 2 người. Thời đại giao lưu văn hóa, truyền bá văn hóa đã được thể hiện thật rõ ràng ở Việt Nam. Có điều, đã là giao lưu thì phải có hai chiều. Văn hóa phương Tây và châu Á đã tác động tới cuộc sống của người dân Việt, còn văn hóa Việt tác có sự tương tác trở lại ra sao, câu trả lời lẽ nào vẫn là "đường xa vạn dặm"?... Bùi Dũng