Thêm đường cho ôtô: tốn tiền may áo rộng cho người béo phì!

Chuyên gia quy hoạch đô thị của Mỹ Tom Wright khuyên VN không nên mở thêm làn đường cho ô tô, cách làm vừa đắt đỏ mà hiệu quả thấp. "Việc này giống như nói với một người béo rằng anh ta nên mua quần rộng mặc cho vừa thay vì phải giảm cân, dù việc này tốt hơn nhiều cho sức khỏe".

Ông Tom Wright có 20 năm kinh nghiệm trong quy hoạch khu vực, chủ yếu là lập quy hoạch các siêu đô thị ở Connecticut, New Jersey và New York. Ông đồng thời là Giáo sư giảng dạy về quy hoạch tại trường ĐH Princeton. Từ 18 - 23/7, Giáo sư Tom Wright đã có chương trình làm việc dày đặc đến Tp. Hồ Chí Minh, Hà Nội và Bắc Ninh, trao đổi về quy hoạch đô thị và những thách thức các đô thị Việt Nam đang phải đối mặt. Gs. Tom Wright, chuyên gia về quy hoạch đô thị Gs.Tom Wright: Lập quy hoạch là quá trình phức tạp, nhất là khi nó tuỳ thuộc vào việc khối tư nhân có thực hiện những gì được lập kế hoạch. Chúng ta có thể lập bản đồ đường xá, thậm chí xây dựng cơ sở hạ tầng, tạo ra quy hoạch khu vực theo mục đích sử dụng… nhưng suy cho cùng khu vực tư nhân mới là người quyết định kế hoạch đó có được thực hiện hay không. Để lập quy hoạch thành công, phải cân đối giữa lợi ích công và thực tế vì nếu tạo quy hoạch mà khối tư nhân không muốn đầu tư thì sẽ không đạt được điều gì cả. Bất cứ khi nào chúng tôi lập quy hoạch ở Mỹ, chúng tôi luôn đảm bảo có sự tham gia của đại diện các ngành công nghiệp, cơ quan phát triển bất động sản và các ngành khác của khu vực tư nhân, họ sẽ nói với chúng tôi họ muốn quy hoạch ra sao thì họ mới đầu tư. Chúng ta cũng phải dũng cảm thay đổi quy hoạch. Đôi khi, lập quy hoạch rồi nhưng khối tư nhân không nhảy vào đầu tư, thì phải thay đổi, hoặc ngược lại nếu tư nhân ồ ạt đầu tư vào thì cũng phải hạn chế lại. Lập quy hoạch không phải là quy trình tĩnh mà luôn phải thay đổi. Sự tham gia của công chúng vào quy hoạch Trong thời gian làm việc tại Việt Nam, gặp gỡ các quan chức, ông thấy Việt Nam đã có một tầm nhìn về quy hoạch đô thị hay chưa? - Sẽ không công bằng khi tôi đưa ra nhận xét về vấn đề này vì tôi mới tới Việt Nam thôi. Các cuộc đối thoại tôi có ở Hà Nội và Tp.HCM chủ yếu bàn về thách thức và những kinh nghiệm đối phó với các thách thức đó. Tuy nhiên, cần nói rằng, việc quy hoạch ở Mỹ hiện nay thường bắt đầu bằng tạo ra và trao đổi thông tin về tầm nhìn với công chúng. Và phần lớn những kỹ thuật và công nghệ hiện nay chúng tôi đang dùng nhằm để tăng sự tham gia của công chúng hơn vào việc tạo ra tầm nhìn trước khi lập ra quy hoạch. Tôi dùng thuật ngữ cụ thể “truyền tải thông tin về tầm nhìn” vì để tạo ra tầm nhìn, người ta phải hiểu rằng người dân không phải là không hiểu biết gì. Thị trưởng Bloomberg chỉ còn một năm nữa là kết thúc nhiệm kỳ ở thành phố New York nhưng ông có lẽ sẽ được nhớ tới như thị trưởng vĩ đại nhất. Thành công lớn nhất của ông là lần đầu tiên trong lịch sử thành phố tạo ra bảng quy hoạch tổng thể lâu dài cho thành phố. Quy trình ông áp dụng bắt đầu bằng việc ông thông báo cho công dân biết điều gì đang xảy ra và họ cùng tạo ra tầm nhìn cho thành phố và thu hút được sử ủng hộ rộng rãi. Tất cả những việc này được tiến hành trước khi có đề xuất và thực hiện các đề xuất. Những hồ tự nhiên là một đặc điểm độc đáo mà Hà Nội có được và cần được lưu giữ. Ảnh: Internet. Trong quá khứ công chúng được tham gia sau khi bản quy hoạch đã được lập nhưng hiện nay chúng tôi không làm như vậy nữa, và hy vọng sẽ không làm như vậy trong tương lai, vì đôi khi cũng có những người hoặc cơ quan muốn quay lại cách làm cũ. Lưu giữ các đặc điểm lịch sử Trong các cuộc trao đổi với chính quyền các địa phương về những thách thức với Việt Nam, ông đã chia sẻ những gì về những điểm cần giữ gìn và sai lầm cần tránh trong quy hoạch đô thị, thưa ông? - Rất khó nói cụ thể khi tôi mới ở đây vài ngày. Nhưng rõ ràng tôi thấy họ nên giữ lại ở mỗi nơi là các đặc điểm lịch sử. Ở Mỹ, chúng tôi có khái niệm “tái sử dụng mang tính thích ứng”. Chúng tôi bảo tồn các toà nhà nhưng không nhất thiết phải vì mục đích sử dụng ban đầu. Ví dụ: những toà nhà văn phòng đầu thế kỷ 20 trở thành nhà ở vào cuối thế kỷ; Soho được sử dụng như các nhà kho nhưng giờ lại trở thành khu sáng tác cho nghệ sĩ. Tôi hy vọng quy hoạch của các bạn sẽ xác định được và chỉ rõ những khu vực có giá trị lịch sử và duy trì được giá trị đó. Về sai lầm cần tránh, một bài học từ Mỹ là chúng tôi đã quy hoạch quá nhiều không gian cho ô tô. Nếu người dân muốn mua ô tô, khó mà ngăn họ được, nhưng chúng ta có thể dễ dàng thiết kế những tuyến phố và khu dân cư sao cho ô tô không thể đi vào được. Mỹ có nhiều tuyến đường được thiết kế để ô tô chạy 50km/h nhưng bây giờ chúng tôi lại phải thiết kế lại để các con phố đáp ứng nhu cầu con người, chứ không phải của ô tô. Tôi vô cùng hy vọng VN sẽ không mắc phải lỗi này. Thêm làn đường cho ô tô: Đắt đỏ nhưng không ích lợi Ông nói rằng không nên xây thêm làn đường cho ô tô nhưng hiện tại ở Hà Nội và Tp. HCM đã quá tải rồi? - Việc thêm làn đường cho ô tô không phải là cách hiệu quả để tăng cường năng lực giao thông vận tải của thành phố. Cách này rất đắt đỏ và mỗi một làn đường xây mới lại đem lại lợi ích ít hơn so với làn đường cũ. Chúng ta vẫn gọi đó là quy luật về giá trị giảm dần. Đây cũng là một khái niệm ở Mỹ nhu cầu bị kích thích: tức là khi xây thêm đường cho ô tô sẽ tạo nhu cầu mua thêm xe để chạy đầy cái đường mới đó. Việc này giống như nói với một người béo rằng anh ta nên mua quần rộng mặc cho vừa thay vì phải giảm cân, dù việc này tốt hơn nhiều cho sức khỏe. Tôi nghĩ việc cải thiện hệ thống đường xá không giảm tải mà giải pháp nằm ở các hệ thống giao thông vận tải khác. Đặc biệt, phố nhỏ là một đặc điểm đẹp của Hà Nội mà chúng ta không nên mở rộng làm gì. Tôi sẽ rất thận trọng khi mở rộng đường phố ở khu trung tâm đô thị. Hy vọng chúng ta có thể xây dựng hệ thống xe bus với làn đường riêng để giải quyết vấn đề. Khi chúng ta thêm làn đường, mở rộng đường.. chỉ đem lại lợi ích ngắn hạn thôi. Trong vài năm, vấn đề được giải quyết và người ta lại tiếp tục chuyển từ xe máy sang ô tô. Kinh nghiệm của chúng tôi cho thấy chỉ sau 5-7 năm, tình trạng tắc nghẽn lại trở lại, trong khi việc đầu tư mở đường cho lợi ích trong 5-7 năm lại mất tới 30 năm mới thu hồi lại vốn. Kiến trúc sư trưởng: Quan trọng là được trao đủ quyền - Quy hoạch thực sự là vấn đề đau đầu đối với Việt Nam hiện nay, đặc biệt là các đô thị lớn. Liên quan đến chuyện này, hiện VN có kế hoạch khôi phục chức danh kiến trúc sư trưởng đối với các thành phố đô thị lớn, sau thời gian dừng khi 9 năm thử nghiệm không thành công. Ông nghĩ sao? Chức danh kiến trúc sư trưởng có thể là một điều tốt. Và việc có chức danh này không có gì là lạ đối với nhiều nước trên thế giới. Ở một số nơi, chức danh này được lập ra nhưng lại không được trao đầy đủ các công cụ để thực thi những gì họ cần làm, và điều này dẫn đến thất bại của vị trí đó. Tuy nhiên, điều này không đồng nghĩa với việc sẽ liên tục thất bại. Khi các bạn tái lập chức danh kiến trúc sư trưởng, các bạn cần phải trao đủ quyền và dù ai là người giữ vị trí đó, họ phải có khả năng để giải quyết những vấn đề cần phải làm. Nới rộng làn đường cho phương tiện giao thông cũng giống như việc nói người béo mua một chiếc quần rộng mặc cho vừa thay vì yêu cầu họ giảm cân. Ảnh chỉ có tính chất minh họa. Kiến trúc sư trưởng cần biết và hiểu về đặc điểm riêng biệt của thành phố. Người này phải được tiếp cận với các cơ quan cơ bản của thành phố ở một mức nào đó: cơ quan về giao thông, năng lượng, môi trường. và có thể lên kế hoạch ở các lĩnh vực khác. Một tòa nhà trong một thành phố là sự kết hợp của tất cả các cơ quan này, ví dụ, ngay ở New York, chi phí vận chuyển rẻ cũng là một yếu tố tính tới trong thiết kế một tòa nhà. Kiến trúc sư trưởng phải làm việc với tất cả các cơ quan khác. Nếu không, vấn đề không phải nằm ở chỗ ai sẽ nắm giữ vị trí đó, mà vấn đề nằm ở một hệ thống theo đó các cơ quan có thể làm việc cùng nhau, để có được một sản phẩm đầu ra tốt nhất. - Bản thân chức danh kiến trúc sư trưởng ở Mỹ như thế nào, thưa ông? Có hai điều. Đối với các thành phố lớn, có văn phòng quy hoạch thành phố, ủy ban quy hoạch và người đứng đầu của Ủy ban đó có thể được chúng tôi gọi là kiến trúc sư trưởng của thành phố. Người này được bổ nhiệm bởi thị trưởng hoặc hội đồng thành phố. Trong một số trường hợp khác, như tôi được biết một người bạn tôi là thị trưởng thành phố, rằng trong thành phố ông ấy, thị trường chính là kiến trúc sư trưởng. Bởi vì thị trưởng có nhiều quyền lực hơn, và rất nhiều các thị trưởng hiểu và nắm rõ về sự phát triển của thành phố, và họ trở thành kiến trúc sư trưởng của thành phố đó. Ở một số nơi, người ta không dùng thuật ngữ kiến trúc sư trưởng nữa nhưng thực tế, người đứng đầu cơ quan quy hoạch của thành phố làm công việc của vị trí đó. Quan trọng không phải là tên gọi mà thực chất công việc. - Có thực sự cần thiết để kiến trúc sư trưởng phải là kiến trúc sư không, thưa ông? Điều này thực ra không cần thiết. Một trong những thị trường nổi tiếng của nước Mỹ, Joe Riley của thành phố Charleston, South Carolina, ông là kiến trúc sư trưởng của thành phố này .Trong 30 năm, ông đã dành ưu tiên và mối quan tâm vào việc tạo một diện mạo mới cho thành phố, dù ông không được đào tạo ngành kiến trúc. Ông được xem là một trong những "thị trưởng xây dựng" của nước Mỹ , và là thành viên danh dự của Hiệp hội kiến trúc sư Mỹ. Nhưng trên thực tế, tất cả những gì ông được đào tạo không theo con đường chính thống. PM hay (Lý Sáng- SaPa) : Bài phỏng vấn rất hay và bổ ích cho chúng ta- cả người dân lẫn những nhà chuyên môn hoạch định đô thị Việt nam. Tôi thấy ý tưởng đề cao ý kiến khối tư nhân và trao đổi rộng rãi quan điểm về quy hoạch với nhân dân là rất cần lưu tâm vì các nhà hoạch định chúng ta chưa có thói quen tác nghiệp theo cách đó. Thế mới thấy tư duy thị trường trong một nhà nước Pháp quyền và Xã hội Dân sự cũng nêu nhiều điều để chúng ta- những người đi sau tham khảo.